YAZD, İRAN

İran’da bulunan Yazd şehri çölün ortasında kurulmuş, rüzgâr kuleleri, kerpiç evleri ve çinili yapılarıyla yaklaşık 5.000 yıllık tarihe sahip dünyanın en eski şehirlerinden biridir. Yazd şehrine ulaşım zor olduğu için tarihsel süreç içerisinde pek savaş görmemiştir.

Yazd şehrinin mimarisi çöl bölgesine uygun olarak kerpiç ağırlıklıdır. Yine çöl sıcaklarına çözüm üretmek amacıyla “badgir” adı verilen rüzgâr kuleleri yapılmıştır. Bu kuleler bir yandan rüzgârı içerisine alır, toprağın altına sürükler, orada soğumasını sağlarlar. Daha sonra kulelerinden bu soğuk havayı üfleyerek doğal klima görevi görürler. Yine şehirde bir soğutma sistemi olarak kurulan yeraltı sarnıçlarını da görmeniz mümkündür. Bu sarnıçlar yağmur sularını veya dağdan gelen suları kanallar yoluyla evlerin en alt odalarına dağıtırlar  Böylece doğal soğutucu görevi görürler.

Bir zamanlar Zerdüştlüğün hüküm sürdüğü bu şehir Zerdüşt tapınakları, camileri, su, müzesi, sessizlik kulesiyle ünlüdür. Amir Chakmaq Compleksi, Ateş tapınağı, Alexander hapishanesi, Atash Behram’ı Dowlat Abad bahçesi, Lariha House Müzesi, çölleri, dar sokakları ve daha birçok tarihi yeriyle de meşhur olmuştur. Ayrıca ünlü seyahat yazarı Marco Polo bu şehrin görkemli bir şehir olduğunu ve ayrıca ticaret merkezi olduğunu belirtmiştir.

Yazd Şehrinde Gezilecek Yerler

Jameh Mosque of Yezd

Jameh Mosque of Yezd “Cuma mescidi veya camisi” olarak bilinen ve 14. Yüzyıldan kalma olan bu cami Yazd şehrinin en büyük camisidir. Caminin minaresi 52 metre olup içindeki çini süslemeleriyle dikkat çekmektedir. Caminin aydınlatması ise duvarların beyaz renginden ışığın yansımasıyla elde edilmektedir. Uzun kemerli avlusu, büyüklüğü ve muhteşem çinili süslemeleriyle Jameh Mosque Of Yazd şehri ziyaret edenler için görülmesi gereken yerlerin başlarında yer almaktadır.

Cuma camisinin hemen yanında eskiden Yazd şehrinde yaşayan kişilerin eşyalarının sergilendiği Varizi müzesini görebilir, caminin yakınlarındaki saat kulesini de ziyaret edebilirsiniz.

Amir Chakmaq Compleksi

Amir Chakmaq Compleksi Timur döneminde inşa edilen Amir Chakmaq Meydanı şehrin en önemli meydanıdır. Bu kompleks birçok önemli yapıyı etrafında barındırmaktadır. Bu önemli yapılar arasında bir cami, Hacı Bhanbar çarşısı, Amir Chakmaq tekyeh, türbe, su deposu, tarihi nakhl, gölet, çeşme, hamamlar, heykeller ve birçok tarihi unsur bulunmaktadır. Birçok odadan oluşan ve dinî ritüelleri izlemek için kurulan Tekyeh de buradadır. Ayrıca servi ağacına benzeyen ve 450 yaşında olan tarihi nakhl, Amir Chakmaq’ın eşinin türbesi olan Seti Fatemeh Khatoon Mozolesi, su depoları ile hamamları, çeşmeleri, heykel ve daha birçok tarihi unsuru Amir Chakmaq Meydanı’nda bulabilirsiniz.

Yazd şehrinde Dowlat Abad Garden’ı ziyaret edin.

2011 yılında UNESCO tarafından dünya kültür mirasına alınan  Dowlat Abad tarihi bir bahçedir. Bu bahçe 1747’de Mohammed Togji Khan Bafgi tarafından oluşturulmuştur. Bahçenin en dikkat çeken yeri kuşkusuz 33 metre civarı yüksekliği olan rüzgâr tutucusudur. Pers mimarisinin bir örneği olan bu bahçede tipik İran evlerinde olduğu gibi suyu aktarmak için bir kanat, farklı ağaçlar ve çiçekler, çeşme ve göletler bulunmaktadır. Dowlar Abad Bahçesi geçmiş dönemlerde iç ve dış bahçe olarak ikiye ayrılmıştır. İç bahçede önemli misafirler ağırlanırken, dış bahçede ise spor etkinlikleri ve hükümet toplantıları yapılmıştır. Yazd şehrini ziyarete geldiğinizde iç ferahlatan bu bahçeyi ziyaret listenize eklemenizi tavsiye ederim.

Yazd şehrinde bir zamanlar hüküm süren Zerdüş dinine ait tapınak…

Zoroastrian Fire Temple of Yazd

Zoroastrian Fire Temple of Yazd Zerdüşt dinine ait bir ateş tapınağı olan bu tapınak aynı zamanda “Yazd Atash Behram” olarak da bilinmektedir. Bunun nedeni ise Zerdüştler tarafından kutsal kabul edilen ve “muzaffer ateş” anlamına gelen “atash behram”ı içinde barındırmasıdır. Atash Behram Zerdüştler için kutsal kabul edilen dokuz ateşten biridir. Uzun yıllardır yanan bu ateş kehribar renkli bir cam sayesinde korunmaktadır. Zerdüştler için tapınak inşa edilirken önemli olan şey Zerdüştlükte kutsal kabul edilen dört elementi yani ateş, su, toprak ve rüzgârı bir araya getirmektir. Bu nedenle inşa ettikleri tapınakların yanında genellikle bir su kaynağı olmasına dikkat edelerdi. Zoroastrian ateş tapınağı da inşa edilirken yanında su kaynağı işlevini görmesi bakımından bir havuz yapılmıştır. Böylece dört element bir araya getirilmiştir.

Tapınağın etrafında ağaçların olduğu bir bahçe bulunmaktadır. Ayrıca tapınağın hemen yanında Zerdüştlükle ilgili bir müze de bulunmaktadır. Her yıl birçok turist alan ateş tapınağı Yazd şehrinde mutlaka görülmesi gereken yerler arasında bulunmaktadır.

Şehre ayrı bir hava katan su müzesi…

Su müzesi anlamına gelen “Water Museum” Yazd şehrinin su sistemi hakkında bilgi veren önemli bir müzedir. Daha önce de belirttiğimiz gibi Yazd şehri çöl bölgesinde yer aldığından eskiden suyun evlere dağılımını sağlamak için insanlar suyu kanallar sayesinde yer altından geçirmişler. Böylece suyun her eve ulaşmasını sağlamışlardır. Evlere gelen bu su her evin en alttaki odasına dolmuştur. İnsanlar su ihtiyaçlarını bu odalardan karşılamışlardır. Bu su aynı zamanda evleri serin tutma işlevini de görmüştür. Water Museum’da şehrin su sistemi ile bilgiler bulunmaktadır. Aynı zamanda bu şekilde kurulan evlerden bir örneği de ziyaretçilerine sunmaktadır.

 Dakhmeh Zortoshtian: Dilimizdeki karşılığı “sessizlik kulesi” olan Dakhmeh Zerdüştler tarafından ölülerin konulması için şehrin uzağına yapılan yerlerdir. Zerdüşt inancına göre toprak kutsal kabul edildiği için insanlar ölülerini gömmek üzere sessizlik kulesine bırakırlardı. Daha sonra burada ölünün bedenini akbabaların yemesine izin verirlerdi. Ölülerin geriye kalan kemiklerini koymak için kulenin ortasında bir çukur bulunmaktadır. Zerdüştler ölülerini genellikle 3 kanattan oluşan bir bölüme en dışa erkekler, ikinci sıraya kadınlar ve en içe çocuklar gelecek şekilde yerleştirirlerdi. Günümüzde ise bu kuleler uzun yıllardır bu işlevi yapmamaktadırlar.

Alexander’s Prison adındaki hapishaneyi görün.

Yazd şehrinde bulunan bu hapishane, Alexander yani bizim bildiğimiz adıyla Büyük İskender’in kendisine karşı gelen yöneticiler için yaptırdığı söylenen hapishanedir. Hapishane içerisinde zindana inen birçok merdiven bulunmaktadır. Ayrıca hapishane büyük kubbesiyle dikkat çekmekte olup Yazd şehrinde görülmeye değer yerler arasında bulunmaktadır.

Yazd şehrinde görmeniz gereken yerlerden biri de  Lariha House (Lari’s House)’tur. En güzel evlerden biri olan  bu ev 1286 yılında Mohammed Ebrahim Lari tarafından inşa edilmiştir. Oldukça geniş 3 avluya sahip olan yazlık bir evdir. Evin büyük bir havuzu, etrafını çeviren ağaç ve bitkileri bulunmaktadır. Evin pencere ve kapıları aynalarla süslenmiştir. Ayrıca ev şehirdeki birçok yerde göreceğimiz uzun rüzgâr tutuculara sahiptir. Oldukça huzurlu görünen bu ev Yazd şehrinde görülmeye değer yerler arasındadır.

Chak Chak Tapınağı: Bu tapınak Zerdüştlerin hacı olmak üzere geldikleri tapınaktır. Tapınağın zirvesinde 300 basamak çıkılarak ulaşılan üç ateş yer almaktadır. Ayrıca tapınağın zirvesinden damlayan bir su bulunmaktadır. Zaten tapınak da ismini bu suyun çıkardığı sesten almaktadır. Chak Chak Tapınağına ulaşım zor olmaktadır. Yine de eğer vaktiniz ve imkânınız varsa Yazd’de ziyaret edebileceğiniz yerler arasındadır.

Yaz şehrinin meşhur kafesine Art House’a gidin.

Art House geleneksel Yazd evi mimarisi tadında 2 katlı ve muhteşem teras manzaralı bir kafedir. Bu şehirde hem dinlenmek hem de resim çekmek isteyenlerin uğrak yeridir. Özellikle teras katına çıkıp şehre bakmanızı ve resim çekmenizi tavsiye ederim. Tabii isteyenler burada Yazd şehrine özgü kurabiyelerden de tadabilirler.

Yazd Şehrinden Neler Alınır?

Yazd şehri deyince akıllara gelen ilk şeylerden biri elbette ipek dokumacılığı olacaktır. Öyle ki Marco Polo dâhil birçok kişi şehirdeki ipek dokumacılığına dikkat çekmiştir. O nedenle burada ipek dokumacılığından yapılan birçok ürün bulabilirsiniz. Ayrıca el örgüsü kumaşlar da yine şehirde satın alabileceğiniz ürünler arasında bulunmaktadır. Bunun dışında Yazd şehri İran pamuk şekeri ve tatlılarıyla da ünlüdür.